جراحی آندوسکوپی مغز چیست؟

جراحی آندوسکوپی مغز، تکنیکی کم‌تهاجمی در حوزه جراحی مغز و اعصاب است که با استفاده از آندوسکوپ (یک لوله باریک به دوربین و ابزارهای جراحی) انجام می‌شود. این روش به جراحان اجازه می‌دهد تا بدون ایجاد برش‌های بزرگ، به نواحی حساس و حساس دسترسی به مغز پیدا کنند و درمانی لازم را انجام دهند. جراحی‌های باز که نیاز به باز کردن جمجمه دارند، در این روش، سوراخ‌های کوچکی در جمجمه ایجاد می‌شود.

این فناوری که به آن نوروآندوسکوپی مغزی نیز گفته می‌شود، با ارائه تصاویر دقیق و زنده از ساختارهای داخلی مغز، عمل را بالا برده و آسیب به بافت‌های سالم را می‌دهد. به‌ویژه در مواردی که ضایعات در مناطق نزدیک مناطق حیاتی مانند بطن‌های مغزی قرار دارند، عمل آندوسکوپی مغز به‌عنوان یک گزینه ایمن و تشخیص می‌شود.

عمل جراحی آندوسکوپی مغز

عمل جراحی آندوسکوپی مغز در درمان بیماری‌ها و اختلالات مغزی کاربرد دارد. یکی از رایج‌ترین موارد، مدیریت هیدروسفالی است که در آن، تجمع مایع مغزی-نخاعی در بطن‌های مغز باعث افزایش فشار داخل جمجمه می‌شود. این روش‌ها برای برداشتن کیست‌های مغزی و برخی از تومورهای کوچکی که در نواحی قابل دست‌رسی هستند، استفاده می‌شود.

علاوه بر این، از این تکنیک برای انجام بیوپسی از ضایعات مشکوک و یا درمان انسدادهای مسیر مایع مغزی-نخاعی می‌برد.

به نقل از دکتر مارکوس راینر، متخصص نورسرجری از دانشگاه مونیخ آلمان، “آندوسکوپی مغز، انقلابی در درمان بیماری‌های پیچیده مغزی ایجاد کرده و امکان مداخله با آسیب را فراهم کرده است.”

چه جراحی آندوسکوپی مغز و نخاع به کار می‌روند؟

جراحی آندوسکوپی مغز و نخاع معمولاً توصیه می‌شود که روش‌های غیرجراحی مانند دارو درمانی یا پرتودرمانی پاسخگو نباشند یا زمانی که نیاز به دسترسی مستقیم به ضایعه برای تشخیص و درمان باشد. این روش به‌ویژه در مواردی که ضایعات در نواحی مغز مانند بطن‌ها یا نزدیکی ساقه مغز قرار دارند، کاربرد دارد.

برای مثال، در درمان هیدروسفالی غیرانسدادی، از آندوسکوپی برای ایجاد مسیرهای جدید جریان مایع مغزی-نخاعی استفاده می‌شود. همچنین در مواردی مانند عمل تومور مغزی که تومور در موقعیتی است که با جراحی خطر بالاتری دارد، این تکنیک به‌عنوان یک روش جایگزین ایمن می‌شود.

روند انجام جراحی آندوسکوپی مغز

روند انجام عمل آندوسکوپی مغز با بیهوشی عمومی آغاز می شود. جراح ابتدا با استفاده از تصویربرداری پیشرفته مانند MRI یا CT، محل دقیق ضایعه را شناسایی می‌کند. سپس، یک یا چند سوراخ کوچک (معمولا کمتر از یک سانتی‌متر) در جمجمه ایجاد می‌شود تا آندوسکوپ وارد شود.

آندوسکوپی که مجهز به دوربین و ابزارهای ظریف است، تصاویر زنده از داخل مغز به مانیتور منتقل می‌کند و با دقت بالا، ضایعه را برمی‌دارد یا اصلاحات لازم را انجام می‌دهد. این روند ممکن است 1 تا 3 ساعت بین بکشد، به پیچیدگی مورد بسته شود. پس از اتمام، سوراخ‌ها با بخیه‌های کوچک بسته می‌شوند.

مزایای روش آندوسکوپی مغز به جراحی باز

روش آندوسکوپی مغز نسبت به جراحی باز قابل‌توجهی است که آن را به گزینه‌های جذاب برای بسیاری از بیماران و جراحان تبدیل کرده است. این روش به دلیل کم‌تهاجمی بودن، آسیب کمتری به بافت‌های سالم در اطراف می‌کند و دوره نقاهت کوتاه‌تری دارد. بیماران چند روز از بیمارستان مرخص می‌شوند.

علاوه بر این، خطر ابتلا و وقوع در این روش کمتر است. زیرا برش‌های کوچک، سطح تماس با محیط خارجی را کاهش می‌دهند. همچنین، جای زخم‌های باقی‌مانده بسیار کوچک و گاهی اوقات نامحسوس هستند که از نظر زیبایی نیز مهم است.

به گفته دکتر جان اسمیت، جراح مغز و اعصاب از بیمارستان جان هاپکینز آمریکا، “استفاده از آندوسکوپی در جراحی مغز، نه تنها دقت عمل را افزایش داده است، بلکه تعداد بیماران را از نظر جسمی و روانی بهبود بخشیده است.”

عوارض احتمالی عمل آندوسکوپی مغز

هرچند عمل جراحی آندوسکوپی مغز به‌عنوان یک روش ایمان می‌شود، اما مانند هر مداخله پزشکی، ممکن است با عوارض همراه باشد. شایع‌ترین عوارض شامل در محل ورود آندوسکوپ، خفیف و یا نشت مایع مغزی-نخاعی است. این موارد با مراقبت‌های مناسب قابل‌کنترل هستند.

در موارد نادر، ممکن است به ساختارهای حساس مغز آسیب وارد شود که می‌تواند باعث اختلالات عصبی شود. بر اساس مطالعات انجام شده، میزان بروز عوارض جدی در این روش کمتر از 5 درصد گزارش شده است. بااین‌حال، انتخاب جراح باتجربه و مجهز بودن مرکز درمانی، نقش مهمی در کاهش این خطرات دارد.

آمادگی‌های لازم پیش از جراحی آندوسکوپی مغز

آمادگی برای جراحی آندوسکوپی مغز نیاز به رعایت نکاتی در این مورد دارد و بهبودی با موفقیت طی می شود. پیش از عمل، پزشک آزمایش‌های تصویربرداری مانند MRI و تست‌های خون را تجویز می‌کند تا وضعیت کلی بیمار و محل دقیق ضایعه بررسی شود. همچنین، ممکن است لازم باشد مصرف برخی داروها مانند رقیق‌کننده‌های خون چند روز قبل از عمل قطع شود.

بیماران باید شب قبل از جراحی از خوردن و آشامیدن خودداری کنند. علاوه بر این، اطلاع‌رسانی دقیق درباره سابقه پزشکی، آلرژی‌ها و داروهای مصرفی به تیم پزشکی است. هماهنگی برای همراهی پس از عمل نیز مهم است؛ زیرا بیمار ممکن است تا چند روز نیاز به کمک داشته باشد.

دوران نقاهت پس از جراحی آندوسکوپی مغز

دوران نقاهت پس از عمل آندوسکوپی معمولاً کوتاه‌تر از جراحی باز می‌شود، اما باید دقت لازم را انجام داد. بیماران ویژه 2 تا 5 روز در بیمارستان بستری می شوند تا وضعیتشان پیش شود. در این مدت، ممکن است سردرد خفیف یا تجربه تجربه ای را داشته باشد که با داروهایی قابل تجویز است.

فعالیت‌های سنگین مانند بلند کردن اجسام یا ورزش شدید باید تا چند هفته متوقف شود. همچنین، دستورالعمل‌های پزشکان درباره زمان به کار و فعالیت‌های مهم بازگشت دارد. در موارد واقعی گزارش شده در ژورنال Neurosurgery، بیمار به هیدروسفالی پس از آندوسکوپی، طی 3 هفته به زندگی عادی بازگشت، اما یکی از نکات کامل پزشکی است.

انواع عمل جراحی آندوسکوپی مغز

عمل جراحی آندوسکوپی مغز بسته به نوع بیماری و محل ضایعه، به روش‌های انجام می‌شود. هر یک از این روش‌ها برای هدف طراحی شده و ابزارها و تکنیک‌های متفاوتی هستند. در ادامه، به برخی از رایج ترین انواع این جراحی اشاره می کنیم:

• ونتریکولوستومی آندوسکوپیک: برای درمان هیدروسفالی با ایجاد مسیر جدید برای جریان مایع مغزی-نخاعی.
• برن کیست یا تومور: برای حذف ضایعات کوچک در نواحی حساس مغز با آسیب به بافت‌های اطراف.

پرسشهای متداول درباره جراحی آندوسکوپی مغز

بسیاری از بیماران و خانواده‌هایشان درباره جزئیات عمل آندوسکوپی مغز سؤالاتی دارند که پاسخ آن‌ها می‌تواند باعث نگرانی‌هایشان شود. در این بخش، به برخی از رایج‌ترین پرسش‌ها پرداخته‌ایم تا اطلاعات جامعی در اختیار قرار گیرد.

آیا برش بزرگی وجود دارد یا همه مراحل از طریق آندوسکوپ انجام می‌شود؟

در عمل آندوسکوپی، جراحی جراحی باز، نیازی به برش‌های بزرگ نیست. تنها سوراخ‌های کوچک (در حد چند میلی‌متر) در جمع‌آوری می‌شود تا آندوسکوپ و ابزارهای لازم وارد شوند. این روش باعث می‌شود جای زخم‌ها بسیار کوچک باشد و دوره بهبودی کوتاه‌تر باشد. بااین‌حال، در برخی موارد پیچیده، ممکن است تصمیم‌گیری از آندوسکوپی و برش‌های محدود استفاده شود.

احتمال عوارض و خطرات این روش چقدر است؟

احتمال بروز عوارض در جراحی آندوسکوپی نسبت به روشهای باز کمتر، اما همچنان وجود دارد. بر اساس گزارش‌های علمی، عوارض جدی مانند آسیب یا آسیب کمتر از 5 درصد است. عواملی مانند تجربه جراح، شرایط بیمار و پیچیدگی ضایعه در این موضوع نقش دارند. رعایت پیش و پس از عمل می‌تواند این خطرات را به نکات مهمی برساند.

دوران بهبودی چقدر طول می‌کشد و چه مراقبت‌هایی لازم است؟

دوران بهبودی پس از عمل آندوسکوپی مغز معمولا بین 2 تا 6 هفته طول می‌کشد، بسته به شرایط بیمار و نوع عمل. در این مدت، ماندگاری کافی، از فعالیت‌های سنگین و مصرف مصرف‌های تجویز شده ضروری است. همچنین، کنترل منظم با پزشک برای بررسی وضعیت و ارزیابی از احتمال احتمالی توصیه می‌شود. جدول زیر مراقبت‌های اصلی را خلاصه می‌کند: